ANP/Hollandse Hoogte/Soenar Chamid

Wat kunnen hardlopers leren van schaatsers? Jac Orie legt het uit

Wat kunnen lopers leren van topschaatsers? Heel veel, als je het aan schaatscoach Jac Orie vraagt. Zijn wetenschappelijke benadering heeft al voor een karrenvracht aan wereldtitels en olympische successen in het schaatsen gezorgd. Orie weet dus als geen ander hoe je moet pieken, maar ook waar valkuilen liggen bij het trainen. Hij geeft daarom een aantal basisadviezen voor elke hardloper. “Je moet geduld hebben.”

Hardlopen was tijdens de schaatscarrière van Jac Orie een vast onderdeel van zijn trainingsprogramma. De hele winter door maakte hij duurloopjes en de intensievere trainingen deed hij op het ijs.

“In de zomer deden we traditioneel tempolopen van 400 tot 600 meter. Dat hebben we in het verleden veel gedaan, maar nu zien we een verschuiving naar fietsen en skeeleren. De skeelers zijn steeds beter geworden. In het begin waren die skeelers nog niet zo goed en leek het helemaal niet op schaatsen. Tegenwoordig hebben we ook zomerijs en is die cross-overtraining dus een beetje veranderd.”

Binnen Team Essent (het schaatsteam dat hij leidt samen met Sven Kramer) laat Orie schaatsers die dat willen evengoed lopen. “Sanne in ’t Hof en ons Belgische teamlid Mathias Vosté hebben bijvoorbeeld regelmatig duurlopen in hun trainingsschema opgenomen. Het ligt ook een beetje aan de persoonlijke voorkeur van een schaatser. Als je niet zo’n makkelijke loper bent, dan moet je je afvragen of je dat moet doen. Maar als je makkelijk loopt, kun je zeker een deel van je schaatskilometers inruilen voor loopkilometers.”

Het nut van rustig trainen

Bij schaatsers die niet zo makkelijk lopen zag Orie in het verleden dat zij door looptraining moeite hadden om in de diepe schaatshoek te komen zitten. Deze laatste is in het schaatsen uiteraard bepalend voor prestaties.

Vanuit de wetenschap weet Orie wat er tijdens die diepe zithouding met het lichaam gebeurt. “Als je in die schaatshoek zit, komen er op het moment dat je op je standbeen staat geen hartslagen meer door dat been. Pas wanneer je hebt afgezet, laat je dat been los en zie je daarna de doorbloeding en de hartslagen weer doorgaan.”

Dat maakt dat schaatsen voor een relatief groot deel in het anaerobe energiesysteem zit, oftewel: zonder zuurstof. “Dat kun je vergelijken met lopend ‘in het rood’ gaan. Wij hebben veel ervaring met die anaerobe component in training, omdat je door de schaatsbeweging al snel in dat gebied komt. In het schaatsen hebben we de afgelopen jaren gezien dat die vorm van intensieve training een serieuze afbraak kan betekenen voor je conditie.”

Trainen in lagere hartslagzones

Daardoor weet Orie dat trainen in de lagere hartslagzones van groot belang is om beter te worden. Een trainingsprincipe dat zeker ook geldt voor lopers.

“Vaak wordt gedacht dat je harder gaat door alleen maar hard te trainen. Je ziet de ene na de andere intervaltraining voorbijkomen. Dat werkt heel goed op korte termijn. Maar ik zie dat toch als het opvoeren van je systeem en daar kun je niet mee blijven doorgaan. Je krijgt met meer vermoeidheid te maken en als je balans niet goed is, loop je heel snel klem …”

Orie denkt dat veel lopers de lage hartslagzones onderschatten en te snel overschakelen op hele intensieve intervaltraining. Dan ligt overbelasting of zelfs overtraining op de loer. “Je denkt misschien dat overtraining 10 meter voor je ligt, maar dat kan vaak al op een metertje zijn. Er wordt vaak geen rekening gehouden met de stress in het dagelijks leven. Die heeft ook een impact op je trainingsbelasting.”

Lees ook: Louis Delahaye over de zin en onzin van zone 2-training – RunningNL

Vullen en knijpen

Om niet overbelast te raken, zijn een juiste opbouw en een goede balans tussen duurtrainingen en intensievere trainingen van groot belang. Daarbij is het goed om te begrijpen hoe het hart tijdens fysieke inspanning werkt.

Orie: “Bij een lage hartslag leert je hart zich te vullen met bloed. Bij een hartslag van bijvoorbeeld 130 tot 160 slagen per minuut (afhankelijk van leeftijd en fitheid) heeft je hart de tijd om zich te vullen, omdat je hartslag nog niet zo hoog is. Bij een hoge hartslag wordt dit moeilijker en leer je je hart vooral knijpen: dan snap je al dat je steeds vaker moet knijpen om voor je zuurstofvoorziening nog voldoende bloed rond te kunnen pompen.”

Het gaat dus om vullen en knijpen, en ook in die volgorde: “Het hart is vooral efficiënt als het zich mooi kan vullen en dan pas kan dichtknijpen. Want dan is de bloeddoorstroming optimaal. Maar als het zich maar voor de helft kan vullen, moet je ook weer snel knijpen en dat is minder efficiënt. Het is dus gewoon heel belangrijk dat je het hart eerst leert vullen voordat je het leert knijpen.”

En dat is heel goed te trainen volgens Orie. Je kunt je voortgang in die cruciale trainingsfase ook zelf goed controleren door op een vast tochtje van 4 of 5 km naar je gemiddelde hartslag te kijken.

“Als je tijdens die training van 5 km ziet dat je gemiddelde hartslag over een bepaalde periode steeds lager wordt en je aan een lagere hartslag wat sneller kan lopen, dan weet je dat je in de basis beter bent geworden.”

Een ander nuttig testje volgens Orie is de ‘6 minutentest’, waarbij je kijkt hoeveel afstand je in 6 minuten kan afleggen. Veel moderne sporthorloges bieden al een protocol om op die manier je prestatieniveau te meten. “Je loopt dan 6 minuten zo hard als je kan. Dat is een leuke maatstaf om mee te trainen.” De snelheid die daaruit komt, kun je als richtlijnen nemen voor je intervallen.

Toch wil Orie enthousiaste snelheidsduivels wat temperen. “Probeer niet elke keer harder te lopen. Begin je intervallen gewoon op 90 procent van je snelheid die je op 6 minuten tijd loopt. Hou je nog heel veel over, dan kun je meer herhalingen doen. Als je de onderkant, dus 60 tot 70 procent van je maximale hartslag, goed traint en je doet intervallen op 80 à 90 procent, dan zul je zien dat je als een raket vooruitgaat.”

Luister naar je gevoel

Die zelftestjes vindt Orie ook een handig hulpmiddel voor de periodisering van je training. Zijn belangrijkste advies op dat vlak: hou het simpel. “Met je gemiddelde hartslag op je vaste looptochtje en die 6 minutentest kan je controleren wat je aan het doen bent en of dat effectief is. Als je die waarden alleen maar ziet afnemen, dan weet je dat je een expert of een arts moet inschakelen of dat je je moet afvragen wat je aan het doen bent.”

Om jezelf goed in de gaten te houden, heeft Orie nog een andere grote aanrader: vul elke ochtend met een 5 puntenschaal in of je klaar bent om te gaan trainen. Bij een ‘5’ sta je te springen om te gaan lopen en bij een ‘1’ blijf je liever in bed liggen.

“Uit recent onderzoek is gebleken dat deze subjectieve waarnemingen het ontzettend goed doen bij het voorspellen van vermoeidheid. Eigenlijk moet je al oppassen als je op de 3 komt te zitten. Je wil een groot deel van je programma een 4 of 5 scoren en af en toe een 3.”

Dan kun je wel kiezen om jezelf te pushen, maar dat levert weinig op.” De kunst zit uiteraard in het eerlijk beoordelen van jezelf. Dat is extra lastig voor lopers die een bepaalde mate van verslaving hebben.

“Ik snap dat mensen in een soort runner’s high komen en dat ze zich beter voelen als ze zijn gaan lopen. Maar het is nog beter als je je er echt goed bij voelt als je opstaat”, aldus Orie. “Wees waakzaam voor te veel 3’tjes en als je veel 2’tjes scoort, moet je gewoon even stoppen en een paar dagen rust nemen.”

Met die 3 testjes kun je volgens Orie heel goed je periodisering aanpassen. “Waar het vooral om gaat, is dat je eerst voldoende tijd besteedt aan trainen in die lagere hartslagzones, zodat je eerst daar vooruitgang ziet alvorens je verdergaat naar een volgende fase.” Orie weet dat het voor veel sporters lastig kan zijn om echt reflectief te zijn.

“Maar het geeft een enorme pay-off. En je moet geduld hebben. Mensen willen altijd maar snel snel, dan liggen ze weer 2 weken uit en gaan ze nadien weer door. Zorg daarom ook altijd dat je 1 dag in de week niets doet. Het levert weinig op als je jezelf overbelast. En die overbelasting ligt ontzettend snel op de loer. Zeker bij beginnende lopers.”

 

Het datamodel van Jac Orie

Jac Orie heeft als schaatscoach en bewegingswetenschapper de afgelopen 20 jaar veel kennis over trainingsbelasting geput uit de data die hij met terugkerende tests bij zijn schaatsers verzameld heeft. Uit die modellen leert hij nog steeds. In tegenstelling tot wat vaak wordt gezegd, gelooft hij door zijn modellen dat winst helemaal niet in de details zit.

“Op het moment dat je zegt dat het alleen nog om hele kleine details in bijvoorbeeld de techniek gaat, dan zeg je eigenlijk: ‘Ik heb een plafond bereikt, want er zit geen rek meer in de grote factoren’.” Zijn modellen zijn daarom opgebouwd uit basisvoorwaarden die hij goed kan testen om zo het prestatievermogen in kaart te brengen. Daarnaast is het vermogen om goed te herstellen net zo belangrijk. “Dat wordt snel vergeten, maar als jij beter herstelt van een training kun jij nadien uiteindelijk weer langer en harder trainen.”

Orie ziet het daarom als zijn grootste taak als coach om te zoeken naar de factoren waar nog groei in kan zitten. “Als er geen ruimte is, dan kan ik erop blijven drukken, maar als die deur dicht is, kom ik er niet door. Je moet die deur openkrijgen om naar het volgende niveau te gaan. Dus ik zoek altijd naar deuren die open kunnen.” Dat is ook zijn drijfveer om steeds te blijven vernieuwen in zijn trainingsaanpak: “Stilstand is achteruitgang, daar geloof ik in. Je moet blijven veranderen.”

Lees ook: VO2max: wat zegt het over je hardloopprestaties? – RunningNL

Dit artikel verscheen in september 2025 in RunningNL

Like this article? Share it!

Misschien vind je deze ook interessant?

Meld je aan voor de nieuwsbrief en ontvang wekelijks: